FANDOM



ROK LITURGICZNY I KALENDARZ LITURGICZNY



Codzienną liturgię regulują 4 zachodzące i oddziałujące na siebie cykle:

  1. codzienny cykl Oficjum i Mszy
  2. cykl tygodniowy
  3. roczny cykl okresów liturgicznych (temporale)
  4. roczny cykl dni świątecznych (sanctorale)


Dzień.

Z wyjątkiem trzech uroczystych dni kończących wielki Tydzień (Triduum) model codziennego kultu w średniowiecznym Kościele zach. przewidywał te same elementy: Oficjum i Mszę.

Oficjum dnia powszedniego składa się z nabożeństwa:

- Matutinum – nocne

- Laudes – jutrznia, o świcie

- Pryma, Tercja, Seksta, Nona

- Nieszpory – wieczorna

- Kompleta – przed spoczynkiem



Msza – w XI w. codzienne sprawowanie było normą. W tym czasie Msza była odprawiana indywidualnie przez każdego kapłana.

W dużych kościołach odprawiano przynajmniej jedną Mszę śpiewaną w ciągu dnia; bardzo często praktyka takich kościołów przewidywała celebrowanie 2 lub 3 Mszy dziennie.

Główną Mszę śpiewaną (Sumę) odprawiano w porze pomiędzy Prymą a Nieszporami. Dokładny czas zależał od okresu roku.



Układ Godzin liturgicznych skomplikował się później w związku z liczbą i czasem posiłków, zwł. w przypadku domu monastycznego.



Przykład średniowiecznego dnia liturgicznego (charakterystyczny take dla niedziel i ważniejszych świąt):

Matutinum

Laudes

Pryma

Msza poranna

Tercja

Suma

Seksta

Nona

Nieszpory

Kompleta



Uzupełnieniem zasadniczego cyklu Oficjum i Mszy było kilka dodatkowych obrzędów liturgicznych, sprawowanych wspólnie w ciągu dnia. Niektóre z nich składały się z grupy specjalnie dobranych psalmów (np. psalmy gradualne, albo psalmy pokutne), inne natomiast stanowiły kompletne nabożeństwa liturgiczne. Wśród nich najbardziej znaczące były: Oficjum za zmarłych (Matutinum, Jutrznia i Nieszpory) i małe Oficjum o Matce Bożej (pełny cykl). Do codziennej praktyki należało wtedy odprawianie Mszy maryjnej i Mszy za zmarłych.



Tydzień.

W cyklu tygodniowym wyróżniała się niedziela, którą rozpoczynały Nieszpory w sobotni wieczór, a kończyła w niedzielę wieczorem – Kompletą.



Niedziela była zawsze dniem świątecznym z bardziej rozbudowaną formą Matutinum oraz większą ilością psalmów (Matutinum, Pryma).



Każdy inny dzień tygodnia określano jako feria, tj. dzień powszedni (za wyjątkiem sytuacji, gdy w danym dniu powszednim wypadało święto).






Dominica - niedziela

Feria II - poniedziałek

Feria III - wtorek

Feria IV - środa

Feria V - czwartek

Feria VI - piątek

Feria VII lub Sabbatum - sobota



Celebrowanie największych uroczystości, takich jak Boże Narodzenie, Wielkanoc i Zesłanie Ducha Świętego (Zielone Święta), także upodobniło się do cyklu tygodniowego, ponieważ obejmowało dzień świąteczny i następujący po nim tydzień (stąd oktawa Bożego Narodzenia itp.).



Kalendarz.

Każdy kościół posiadał swój kalendarz uwzględniajcy regionalne i lokalne warianty oparte na powszechnym cyklu rocznym. Kalendarz zawarty jest w najbardziej złożonych księgach liturgicznych.

Kalendarz nie jest prostym, nieelastycznym wykazem: składa się z dwóch zachodzących na siebie cyklów – temporale (cykl częściowo zmienny) i sanctorale (wyznaczający daty dni świątecznych).



Temporale - roczny cykl okresów liturgicznych:


Okresy liturgiczne mają swoje źródło w corocznym wspominaniu życia Chrystusa. Uporządkowanie temporale jest stałe:


Adwent – Przygotowanie na przyjście Chrystusa

Boże Narodzenie – narodzenie Chrystusa

Epifania (święto Trzech Króli) – Objawienie Pańskie

Post – 40 dni na pustyni

Niedziela Palmowa – Wjazd do Jerozolimy

Wielki Czwartek – Ostatnia Wieczerza

Wielki Piątek – Ukrzyżowanie Chrystusa

Wielkanoc – zmartwychwstanie Chrystusa

Dzień Wniebowstąpienia – Wniebowstąpienie Chrystusa

Zesłanie Ducha Świętego – Dary Ducha Świętego



Boże Narodzenie – wyznaczone datą 25 XII, w kolejnych latach przypada w innym dniu tygodnia;

Wielkanoc – zawsze wypada w niedzielę, ale data zmienia się co roku w zależności od faz księżyca; nie może być wcześniej niż 23 III i nie później niż 26 IV. Dlatego czas między Bożym Narodzeniem a Wielkanocą może różnić się w kolejnych latach nawet o 6 tygodni.



Mniej więcej polowa roku (od Adwentu do Trzech Króli i od siedemdziesiątnicy do Bożego Ciała) ma charakter okresowy; natomiast II (od Trzech Króli do siedemdziesiątnicy i od Bożego Ciała do Adwentu) nie ma takiego charakteru i czasami okreslana jest jako czas zwykły.



Okres pokutny –

  • pierwszy z nich to czas Adwentu, rozpoczynający się w przeddzień I Niedzieli Adwentu, a kończący się Wigilią Bożego Narodzenia.
  • Drugi – od Środy Popielcowej (początek Wielkieg Postu), Niedzielę Męki Pańskiej (początek okresu Meki Pańskiej), Niedzielę Palmową (początek uroczystego Triduum), koczy się wraz ze śpiewem Alleluja w przeddzień Wielkanocy.


-----

Najważniejsze pozycje kalendarza (temporale):


Adwent - 4 niedziele przed Bożym Narodzeniem; rozpoczyna się pomiędzy 27 XI a 3 XII

Nowy rok kościelny

Boże Narodzenie - 25 XII

Epifania (św. Trzech Króli) - 6 I

Po Epifanii - zmienny okres – uzależniony od daty Wielkanocy (różnica 1-5 niedziel)

Septuagesima (Siedemdziesiątnica) - 7 tygodni przed okresem Męki Pańskiej, 9 tygodni przed Wielkanocą; początek okresu pokutnego

Sexagesima (Sześćdzieciątnica)

Quinquagesima (Pięćdziesiątnica)

Środa Popielcowa - początek Wielkiego Postu

Quadragesima - 4 tygodnie przed okresem Męki Pańskiej

Piąta Niedziela Wielkiego Postu - 2 tygodnie przed Wielkanocą; w Polsce święto zw. Czarną Niedzielą

Wielki Tydzień: - tydzień poprzedzający Wielkanoc; w jego skład wchodzą:

- Niedziela Palmowa

(Niedziela Męki Pańskiej)

- Wielki Czwartek - najbardziej uroczyste 3 dni w roku kościelnym, określane

- Wielki Piątek często jako Triduum albo Triduum sacrum

- Wielka Sobota

Niedziela Wielkanocna - przypada pomiędzy 23 III a 26 IV (dziś 23 III a 25 IV)

Okres Wielkanocny - od Niedzieli Wielkanocnej do soboty po Zesłaniu Ducha Świętego

Niedziele po Wielkanocy - 5 niedziel

Wniebowstąpienie - czwartek; 40 dni po Wielkanocy

Niedziela po Wniebowstąpieniu

Zesłanie Ducha Świętego - 50 dni (7 tygodni) po Wielkanocy

(Zielone Święta)

Niedziela Trójcy Świętej - niedziela po Zesłaniu Ducha Św. (od 1334 r.)

Boże ciało - czwartek po Niedzieli Trójcy Świętej (od 1264 r.)

Czas przed Adwentem - zróżnicowany okres, obejmuje 22 – 27 niedziel

Roczny cykl dni świątecznych (sanctorale):



Zarówno okresy roku liturgicznego jak i czas zwykły wypełniają pojedyncze dni świąteczne ujęte w sanctorale. W pewnej mierze sanctorale jest prostszą częścią kalendarza, ponieważ każde święto ma oznaczoną datę.

Mniejsze świeta i obrzędy różniły się w poszczególnych regionach, zakonach i diecezjach, nawet w pojedynczych kościołach, mimo, że główne świeta i ich daty obowiązywały w całym Kościele zach.



Różne możliwości i schematy przenoszenia świąt.



Ranga dni liturgicznych.



Istnieją dwie fundamentalne kategorie dni liturgicznych: święto i dzień powszedni.



W tygodniu zwykłym niedziela jest uważana za święto, a pozostałe dni są powszednie.



Pewnym utrudnieniem mogą okazać się występujące w księgach Oficjum dwa sposoby określania dnia liturgicznego: 1) dzień powszedni i niedziele zwykłe, 2) święta.



Powszechny rozwój sanctorale w późnym średniowieczu oraz w przypadku ważnych świąt wydłużenie ich do oktawy, spowodowało zagęszczenie kalendarza do tego stopnia, że znajdowało się w nim zaledwie kilka dni powszednich. XVI w. – sanctorale jako przedmiot szeroko okrojonej reformy.

W związku z tym większość dni miała charakter świąteczny i klasyfikowano je w zależności od ich ważności.

Istniały dwie podstawowe kategorie świąt: simplex – ryt zwyczajny i duplex – ryt zdwojony. Święta rytu zdwojonego dzielono następnie na 4 odrębne klasy określające ich szczegółową hierarchię.



Typowy diecezjalny schemat łaciński mógł zawierać 5 kategorii świąt:



Festum principale duplex - święto rytu zdwojonego I klasy (główne)

Festum duplex - święto rytu zdwojonego II klasy

Festum semiduplex - święto rytu półzdwojonego

Festum simplex, IX lectiones - święto rytu zwyczajnego, z 9 czytaniami w Matutinum

Festum simplex, III lectiones - święto rytu zwyczajnego, z 3 czytaniami w Matutinum



Zwyczaj monastyczny często oddziela święta przez określenie, czy sprawuje się je w chórze w szatach liturgicznych (kapach lub albach):

Festum principale - święto główne

Festum in capis - święto celebrowane w kapach

Festum in albis - święto celebrowane w albach

Festum simplex, XII lectiones - święto rytu zwyczajnego, z 12 czytaniami w Matutinum

Festum simplex, III lectiones - święto rytu zwyczajnego, z 3 czytaniami w Matutinum



Ranga dni liturgicznych (wg ks. Kameckiego):



1. Triduum Paschalne + Zmartwychwstanie

2. Boże Narodzenie, Wniebowstąpienie, Zesłanie Ducha Świętego, Niedziele Adwentu, Niedziele Wielkiego Postu (niedziele najwyższej klasy), Środa Popielcowa, Dni Wielkiego Tygodnia od poniedziałku do czwartku, Dni w Oktawie Wielkanocy.

3. Uroczystości Pańskie, Najświętszej Marii Panny, uroczystości świętych kalendarza ogólnego

4. Uroczystości własne:

a) głównego patrona miasta

b) patrona kościoła

c) tytułu kościoła

d) założyciela, patrona zakonu

5. Święta Pańskie kalendarza ogólnego

Niedziela okresu Bożego Narodzenia

Święta Najświętszej Marii Panny + świętych kalendarza ogólnego

Święta własne … (patrona miasta, patrona kościoła itd…)

Dni okresu Adwentu od 17 – 24 XII

Dni w Oktawie okresie Bożego Narodzenia

Dni powszednie okresu Wielkiego Postu

6. Wspomnienia obowiązkowe podane w kalendarzu

7. Wspomnienia własne.

10 świąt nakazanych wg Prawa Kościelnego:

- Wielkanoc

- Boże Narodzenie

- Boże Ciało

- Wniebowstąpienie

- Wniebowzięcie NMP (15 VIII)

- Święto Zmarłych ( 1 XI)

- Święto Niepokalanego Poczęcia (8 XII)

- świętego Józefa (19 III)

- świętego Piotra i Pawła (29 IV)

- Trzech Króli – Epifania (6 I)

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.