Wikia

Muzykologia Wiki

Zasady muzyki: Artykulacja, frazowanie, skróty w pisowni muzycznej

Dyskusja0
24strony na
tej wiki


ARTYKULACJA, FRAZOWANIE, SKRÓTY W PISOWNI MUZYCZNEJEdytuj

RODZAJE ARTYKULACJIEdytuj

Artykulacja (łac. articulatio ‘rozczłonkowanie’) – jeden z elementów składających się na całość dzieła muzycznego. Wskazuje na sposób wydobywania kolejnych dźwięków (lub współbrzmień) i ich łączenia, nadając przez to wykonywanie utworowi właściwy wyraz i charakter.




STACCATOEdytuj

Staccato (wł. staccare ‘odrywać’) – sposób wykonywania polegający na oddzielaniu od siebie poszczególnych dźwięków. Czas trwania dźwięków zostaje skrócony o ok. połowę.

W pisowni – umieszczenie kropki nad lub pod główką nuty (po przeciwnej stronie ogonka).

Staccato.png
Jakub bDodany przez Jakub b


LEGATOEdytuj

Legato (wł. legare ‘wiązać’) – ścisłe łączenie ze sobą dźwięków, tak aby pomiędzy nimi nie było żadnych przerw.

Oznaczane przez połączenie odnośnych nut łukiem lub umieszczenie w odnośnym miejscu słowa legato. Łuk umieszcza się z reguły po stronie główek nut.



Legato.png




SPICCATOEdytuj

Spiccato (wł. spiccare ‘odłączyć’) – oznacza bardziej energiczny i ostry sposób oddzielania dźwięków niż staccato.

Oznaczane znakiem małego klina (v).




PORTATOEdytuj

Portato (łac. portare ‘nosić, przynosić’) – jest jak gdyby pośrednim rodzajem artykulacji pomiędzy legato a staccato. Kolejne dźwięki wykonywane są wyraziście, lecz pomiędzy nimi pozostaje minimalna pauza. Portato wykonuje się raczej miękko, lecz z oparciem na każdym dźwięku.




PORTAMENTOEdytuj

Portamento – płynne, stopniowe przejście z jednego dźwięku na inny poprzez szereg dźwięków pośrednich, na sposób glissanda. Możliwe jest do wykonania głosem, na instrumencie smyczkowym oraz na puzonie.




GLISSANDOEdytuj

Glissando – płynne przechodzenie z jednego dźwięku na inny przez wszystkie możliwe wysokości między tymi dźwiękami. Ten rodzaj glissando można wykonywać tylko na instrumentach smyczkowych, na puzonie rozsuwanym oraz w śpiewie jako tzw. portamento, natomiast częściowe glissando powstaje można wykonać na szeregu innych instrumentów. Na fortepianie powstaje przez przesuwanie palcem po białych lub czarnych klawiszach. Otrzymujemy w ten sposób o wiele szybsze następstwo dźwięków niż jest to możliwe za pomocą techniki palcowej.

Oznacza się słowem glissando (bądź skrótem gliss.) i linią prostą lub falistą od nuty rozpoczynającej.

Glissando.png
Jakub bDodany przez Jakub b


TREMOLO, TREMOLANDOEdytuj

Tremolo, tremolando (‘drżenie, drżąca’) – rodzaj artykulacji polegający na powtarzaniu dźwięków tej samej lub różnej wysokości (pojedynczej lub współbrzmień).

Pisze się je z reguły sposobem skróconym, tj. notując elementy ulegające powtarzaniu.

W szybkim tempie wykonuje się je większymi wartościami.




ARPEGGIOEdytuj

Arpeggio (‘na sposób harfowy’) – specyficzny sposób wykonywania współbrzmień akordowych, dźwięki wykonuje się po kolei, każdy z nich zatrzymując.

Oznacza się je z zasady falistą linią pionową umieszczoną przed akordem.


Akord.png






Dwa sposoby wykonywania:

  • gdy akord notowany w jednym pionie na obu systemach połączony jest linią falistą, wykonuje się dźwięki jako jedną całość, rozpoczynając od najniższego,
  • gdy nuty na dwóch systemach mają dla każdego systemu oddzielną linię falistą, wykonanie dźwięków przeznaczonych dla prawej i lewej ręki rozpoczyna się równocześnie.






INNEEdytuj

  • arco – smyczkiem
  • pizzicato – szarpiąc strunę palcem
  • col legno – uderzając po strunie drzewcem smyczka
  • con sordino – z tłumikiem





FRAZOWANIEEdytuj

Frazowanie (gr. phrasis ‘zwrot’) – wyznaczanie (przez kompozytora lub opracowującego utwór) odcinków dzieła muzycznego tworzących pewne całości wyrazowe.

Rozgraniczanie tych części wyrazowych odbywa się za pomocą łuku umieszczonego nad (lub pod) nutami.

Frazowanie to też wyodrębnianie całości wyrazowych utworu przez wykonawcę.



Często łuki mają dwojakie znaczenie. Przy wykonywaniu łuku frazowego skraca się nieco ostatni dźwięk grupy objętej łukami.

Do uplastycznienia poszczególnych fraz muzycznych stosuje się też znaki artykulacyjne.



Do XVIII wieku nie stosowano specjalnego oznaczania frazowania, dlatego ta czynność należy do obowiązków dzisiejszego wykonawcy. Wymaga ona doskonałego przygotowania muzycznego, wyczucia stylu epoki i dużej muzykalności.




OZDOBNIKI I ICH OZNACZENIA SKRÓTOWEEdytuj

Ozdobniki melodyczne – dźwięki lub kompleksy dźwięków „ozdabiające” pojedyncze dźwięki właściwe linii melodycznej.




PRZEDNUTKA DŁUGAEdytuj

Przednutka długa (wł. appoggiatura) – nuta leżąca z reguły w odległości sekundy górnej lub dolnej od nuty głównej, pisana w postaci małej nutki bez przekreślenia. Używana była dawniej przez starych mistrzów, klasyków wiedeńskich oraz przez niektórych romantyków (np. Schuberta). Skraca w podziale dwójkowym wartość rytmiczną nuty głównej o swoją wartość i przyjmuje na siebie akcent nuty głównej, w podziale trójkowym – często o 2/3 wartości.



Przednutka długa.png
Jakub bDodany przez Jakub b


PRZEDNUTKA KRÓTKAEdytuj

Przednutka krótka (wł. acciaccatura) – w pisowni oznacza się zwykle jako przekreśloną ósemkę, rzadziej jako przekreśloną szesnastkę. Nie posiada ona ściśle określonej wartości rytmicznej, lecz odbiera ułamek wartości nucie poprzedniej, rzadziej następnej. Akcent pozostaje zawsze na dźwięku głównym.



Przednutka krótka.png





Dwie przednutki, z których pierwsza leży na tym samym stopniu co nuta główna, a druga jest jej sekundą górną, nazywamy przednutkami mordentowymi.




Dwie przednutki krótkie opisujące nutę główną, pierwsza o sekundę od dołu, a druga od sekundę górną nazywamy przednutkami zamiennymi.






Toczek – przednutki złożone z dwóch lub trzech nut wchodzące diatonicznie lub chromatycznie na nutę główną.




MORDENTEdytuj

Mordent – polega na szybkiej zamianie głównego dźwięku z dźwiękiem sąsiednim górnym lub dolnym. Znak mordentu umieszcza się nad nutą główną, przy czym w wypadku gdy zamiana nuty głównej następuje z sekundą dolną, znak ten jest przekreślony pionową cienką kreseczką.



Mordent górny


Mordent górny.png
Jakub bDodany przez Jakub b






Mordent dolny




Mordent dolny.png
Jakub bDodany przez Jakub b












OBIEGNIKEdytuj

Obiegnik (wł. grupetto) – szybkie opisanie nuty głównej przez jego dolną i górną sekundę.


Obiegnik.png
Jakub bDodany przez Jakub b



Wykonywanie obiegnika ze znakiem nad nutą w przebiegu utworu muzycznego możemy rozpoczynać od sekundy górnej dźwięku zasadniczego lub rzadziej od tego dźwięku.



Przy rozpoczynaniu nowej myśli (lub jej części) wykonanie obiegnika zaczyna się raczej od nuty zasadniczej. O ile melodia schodzi o sekundę na nutę z obiegnikiem, wykonanie obiegnika rozpocząć należy od nuty głównej.



Znak chromatyczny nad lub pod oznaczeniem obiegnika wskazuje zmianę chromatyczną górnej lub dolnej sekundy dźwięku głównego.



Obiegnik napisany między nutami pozbawia pierwszą nutę części jej wartości.



W wypadku obiegnika między nutami, z których pierwsza ma kropkę, ozdobnik ten należy wykonać na słabej części grupy, tak aby wartość rytmiczna wyrażona przez kropkę nie wchodziła w obiegnik.



Gdy obiegnik znajduje się między nutami tej samej wysokości, wykonuje się go tak samo, jakby znajdował się między nutami o różnej wysokości.



Zdarza się, że pod obiegnikiem umieszczony jest znak mordentu (np. u Beethovena). Oznaczenie takie wskazuje, że obiegnik ten musi rozpocząć się od nuty zasadniczej.




TRYLEdytuj

Tryl – polega na szybkiej i wielokrotnej zamianie nuty zasadniczej z jej górną sekundą. Zaczyna się go od nuty zasadniczej lub też od jej sąsiedniej górnej. Oznacza się go literkami tr lub literkami tr i linią falistą.



Tryl.png
Jakub bDodany przez Jakub b



W wielu wypadkach tryl rozpoczyna się lub kończy przednutkami określającymi szczegółowo jego sposób wykonania.



Nad nutami o małych wartościach, zwłaszcza w szybkim tempie, tryl nabiera często charakteru obiegnika czy nawet mordentu.



Tryl łańcuchowy – tryl obejmujący szereg nut o postępie sekundowym.




INNE SKRÓTY PISOWNIEdytuj

Znak repetycji:



Repetycja.png






Repetycja2.png





Repetycja3.png


Jeśli utwór złożony jest z trzech części, a trzecia część jest powtórzeniem pierwszej, to po drugiej części piszemy określenie da capo al fine (skrót: D.c.a.f.)



Jeżeli ma nastąpić powtórzenie nie od samego początku utworu, lecz od innego miejsca, na początku danego miejsca stawia się znak
Danego miejsca stawia się znak s.png
Jakub bDodany przez Jakub b
, a po części, po której ma nastąpić powtórka, piszemy dal segno (‘od znaku’; skrót d.s.).



Dal al e poi coda – należy powtórzyć odcinek ograniczony dwoma znakami, a następnie wykonać kodę.



Da capo senza repetizione (lub: repetizioni) al fine – od początku bez powtarzania do wyrazu fine.



Cyfra 8 umieszczona nad lub pod nutą oznacza wykonanie jej łącznie z jej górną lub dolną oktawą.

Więcej od Wikii

Losowa wiki