FANDOM



INNE SYSTEMY POZA SYSTEMEM DUR-MOLLEdytuj

WPROWADZENIEEdytuj

Muzyka europejska od trzech wieków opiera się prawie wyłącznie na skalach majorowych i minorowych. Z istniejącej jednak w poprzednim okresie muzyki jedno- i wielogłosowej pozostało wiele doskonałych dzieł utrzymujących się do dzisiaj na estradach koncertowych opartych na skalach średniowiecznych. Skale te, obok innych, wywarły duży wpływ na muzykę ludową, a ta z kolei na muzykę artystyczną, zwłaszcza 2. połowy XIX wieku i 1. poł. XX w.




PENTATONIKAEdytuj

Pentatonika – skala pięciostopniowa, stopień VI jest powtórzeniem pierwszego o oktawę wyżej. Była jedną z pierwszych skal wypełniających ramy oktawy. Spotkać ją można w melodiach starożytnych Greków, Chińczyków i innych narodów.




BEZPÓŁTONOWA (ANHEMITONICZNA)



Od danego dźwięku, zwanego dźwiękiem centralnym, tworzymy interwał sekundy wielkiej w górę i w dół oraz interwał kwarty czystej w górę i w dół.



Jedna z najstarszych skal na świecie. Była podstawą muzyki starożytnej narodów wschodnich, zwłaszcza chińskich.



Spotyka się ją dziś w Chinach, Japonii, u ludów Polinezji, u ludów pierwotnych Azji i Ameryki. Występuje też w niektórych melodiach chorału gregoriańskiego, w ludowych melodiach celtyckich, szkockich, a także polskich.




PÓŁTONOWA (HEMITONICZNA, DITONICZNA)



Zawiera oprócz odległości całotonowych tercję wielką i jedną lub dwie sekundy:



















SKALE STAROGRECKIE (VII-STOPNIOWE)



Składały się z dwóch tetrachordów budowanych z góry na dół.



Wyróżniamy trzy rodzaje tetrachordów.




Tetrachord diatoniczny – dwie sekundy wielkie + jedna sekunda mała, różne rozmieszczenie.



Tetrachord chromatyczny – tercja mała + dwie sekundy wielkie.




Tetrachord enharmoniczny – tercja wielka i dwa ćwierćtony nieistniejące w systemie temperowanym.




Najczęściej używany tetrachord diatoniczny. Dwa tetrachordy tworzyły jedną skalę.




Skale główne:

  • dorycka
  • frygijska
  • lidyjska


Nazwy skal – od nazw szczepów greckich.



Inne skale – np. jońska, eolska.



Każda skala główna posiadała dwie skale poboczne:

  • zbudowane o kwintę wyżej, przedrostek hyper ‘nad’,
  • zbudowane o kwintę niżej od głównej, przedrostek hypo ‘pod’.


Najbardziej używana – skala dorycka.






SKALE ŚREDNIOWIECZNE (KOŚCIELNE)



Budowano je z dołu do góry.



Tzw. śpiew gregoriański – wykonywany przez głosy męskie. Cała skala, na której oparte były melodie gregoriańskie, mieściła się w granicach od A do g (nasza notacja: A – g2).



Z czasem – gdy praktyka wykonawcza, a zwłaszcza kształcenie śpiewaków poczyniło postępy – rozszerzono powyższą skalę o sekundę wielką w górę oraz o sekundę wielką w dół. Najniższym dźwiękiem stał się dźwięk oznaczany grecką literą gamma (od której wywodzi się słowo gama).



Z biegiem czasu II litera alfabetu muzycznego otrzymała dwa wyróżnienia: B molle (b miękkie), czyli nasze b ( nazwa bemol), i B quadratum (b kwadratowe), czyli nasze h.



Skale kościelne dzielono na cztery główne, tzw. autentyczne, u na 4 poboczne, czyli plagalne. Obie posiadały ten sam dźwięk końcowy – tonus finalis – oraz podobne cechy wyrazowe i melodyczne.

Skala autentyczna – dźwięki wysokie, skala plagalna – niższe. Dźwięki średnie – wspólne.

Każda miała swój dźwięk końcowy, na którym kończył się utwór. Każda posiadała też dźwięk powtarzający się często w utworze, na którym recytowano psalmy – tzw. dominanta lub repercussa, z reguły V stopień od finalis.

  • wyjątek – skala frygijska – dominanta skal plagalnych leżała przeważnie o tercję niżej od dominanty skal autentycznych


W XVI wieku wprowadzono dalsze skale:

  • jońską – od dźwięku C (finalis C, dominatna G), równobrzmiąca z gamą C major;
  • eolskąfinalis A, dominanta E, odpowiada gamie a minor eolskiej

oraz ich plagalne.





SKALA CYGAŃSKA I GÓRALSKAEdytuj

Skala cygańskaEdytuj

  • oprócz całych i półtonów posiada dwie sekundy zwiększone – interwały charakterystyczne dla tej skali
    • sekunda zwiększona – między III a IV stopniem oraz VI a VII – podobna do naszej skali minorowej harmonicznej z podwyższonym IV stopniem;
    • sekunda zwiększona – między II a III stopniem oraz VI a VII stopniem – odpowiada naszej skali majorowej harmonicznej z obniżonym II stopniem.


Ośrodkiem tonalnym jest najczęściej V stopniem.






Muzyka góralska – skala z półtonami między IV a V stopniem oraz VI a VII stopniem.
















SKALA CAŁOTONOWA, SKALA DWUNASTODŹWIĘKOWAEdytuj

Nie posiadają stałego ośrodka tonalnego.



Skala całotonowa – VI-stopniowa, złożona z postępów sekund wielkich. Została wprowadzona do muzyki na przełomie XIX i XX wieku przez styl impresjonistyczny, którego głównym przedstawicielem jest kompozytor francuski Claude Debussy (1862-1918).



Skala 12-dźwiękowa (dodekafoniczna) – posiada ten sam materiał dźwiękowy, o gama chromatyczna (majorowa lub minorowa), lecz wszystkie stopnie są tu równorzędne i niezależne od siebie.

  • brak ośrodka tonalnego
  • posługuje się nią tzw. muzyka atonalna, której zasady wykluczają istnienie centralizacji tonalno-funkcyjnej

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.