FANDOM



SYSTEM TEMPEROWANY. SKALA, GAMY, TONACJA, INTERWAŁYEdytuj

SYSTEM TEMPEROWANYEdytuj

System dźwiękowy – zbiór dźwięków zawartych w obrębie oktawy, stanowiący wynik jej podziału wg pewnych zasad na szereg mniejszych części.



Strój muzyczny – bezwzględna wysokość dźwięków, obliczana np. w ilości drgań na sekundę.



System temperowany – dzieli oktawę na 12 równych części, tzw. półtonów.

Do ugruntowania tego systemu przyczynił się J.S. Bach (1685-1750), pisząc 2-tomowe dzieło Das wohltemperierte Klavier, zawierające 48 preludiów i fug, napisanych kolejno we wszystkich tonacjach.



Ze zbioru wszystkich używanych dźwięków w muzyce, ugrupowanych wg pewnych wysokości tworzących tzw. skalę materiałową (wł. scala ‘schody’), można wyodrębnić pewne szeregi dźwiękowe, zwane skalami muzycznymi. Są one ułożone wg pewnych schematów (stałych), wyznaczających odległości między kolejnymi dźwiękami.



Skale systemu tonalnego – podstawa europejskiej muzyki artystycznej od trzech wieków. Są to dwie skale muzyczne 7-dźwiękowe, w których ósmy dźwięk jest powtórką pierwszego w odległości oktawy.

  • skala majorowa (durowa)
  • skala minorowa (molowa)



PÓŁTON, CAŁY TONEdytuj

Półton – jednostka, którą mierzy się różnice wysokości między dwoma dźwiękami.

  • cały ton = 2 półtony


c 1 d 1 e ½ f 1 g 1 a 1 h ½ c

























GAMA C MAJOR. TONACJAEdytuj

Gama – skala muzyczna rozpoczynająca się od określonego dźwięku.



C major1





c d e f g a h c

do re mi fa sol la si do

I II III IV V VI VII VIII

T S D T



Stopień I – tonika (T)

  • nazwę wprowadził w XVIII w. J.-P. Rameu
  • fr. note tonique


Stopień II – dźwięk prowadzący w dółEdytuj

  • jest to nazwa raczej niestosowana ze względu na niezbyt ścisłe określenie funkcji tego stopnia; ma on w niemal równej mierze tendencję ciążenia w dół ku tonice, jak i w górę ku III stopniowi.

Stopień III – mediantaEdytuj

Stopień IV – subdominanta (S)



Stopień V – dominanta (D)



Stopień VI – submedianta



Stopień VII – dźwięk prowadzący w górę




Stopień I (tonika, T) – jest w gamie najważniejszym centralnym dźwiękiem. Od niego przeważnie zaczyna się melodia, na nim się kończy.

Wszelki ruch melodyczny zmierza w końcu do toniki, osiągając w niej rozwiązanie swego napięcia.



Najważniejszy po tonice jest V stopieńdominanta (łac. dominans ‘panujący’), posiada on więcej samodzielności od innych stopni.



Podobne znaczenie, lecz mniejszą niezależność, posiada IV stopień (a piąty licząc w dół od toniki) – subdominanta, czyli dominanta dolna (łac. sub ‘pod’).



O wiele mniejszą samodzielność ma III stopień medianta, dzieląca odległość między toniką a dominantą (łac. medians ‘dzielący’), oraz stopień VIsubmedianta, dzieląca tonikę od dominanty, licząc w dół.



Stopień VIIdźwięk prowadzący – jest bardzo charakterystyczny stopniem gamy, o silnym ciążeniu na sąsiadującą tonikę.



Stosunki zachodzące pomiędzy poszczególnymi stopniami a toniką oraz związki melodyczne i harmoniczne wynikające z tych zależności składają się na pojęcie tonacji.

  • tonacje majorowe oznaczamy wielkimi literami


Odległości pomiędzy poszczególnymi stopniami gamy durowej:

  • I-II – cały ton
  • II-III – cały ton
  • III-IV – półton
  • IV-V – cały ton
  • V-VI – cały ton
  • VI-VII – cały ton
  • VII-VIII – półton



INTERWAŁEdytuj

Interwał – odległość między dwoma dźwiękami następującymi po sobie lub współbrzmiącymi (łac. intervallum ‘ograniczona przestrzeń, odległość’).



Interwały:

  • pryma I-I
  • sekunda I-II
  • tercja I-III
  • kwarta I-IV
  • kwinta I-V
  • seksta I-VI
  • septyma I-VII
  • oktawa I-VIII
  • nona I-IX
  • decyma I-X
  • undecyma I-XI
  • duodecyma I-XII
  • tercdecyma I-XIII
  • kwartdecyma I-XIV
  • kwintdecyma I-XV


Interwały większe od kwintdecymy określa się w taki sposób – np. dwie oktawy i sekunda itd.



Do określania interwałów stosuje się oznaczenia cyfrowe analogicznie jak w nauce harmonii. Interwały odpowiadające odległościom zbudowanym na V stopniu skali majorowej nie otrzymują przy cyfrze żadnego oznacznia.




ROZMIARY INTERWAŁÓWEdytuj

Wielkość interwałów określa się, licząc dźwięki od dolnego w górę.



Rozmiary określa się liczbą półtonów.



W praktyce od kwarty nie liczy się półtonów, lecz dodaje mniejsze interwały.




Nazwa interwału

Oznacz.

cyfrowe

Rozmiar

pryma czysta

1

0 półtonów

sekunda mała

2>

1 półton

sekunda wielka

2

1 cały ton

tercja mała

3>

sekunda wielka + sekunda mała

(lub odwrotnie)

tercja wielka

3

sekunda wielka + sekunda wielka

kwarta czysta

4

tercja wielka + sekunda mała

lub tercja mała + sekunda wielka

kwarta zwiększona

4<

tercja wielka + sekunda wielka

kwinta zmniejszona

5>

tercja mała + tercja mała

kwinta czysta

5

tercja wielka + tercja mała

(lub odwrotnie)

seksta mała

6>

kwinta czysta + sekunda mała

lub kwinta zmniejszona + sekunda wielka

seksta wielka

6

kwinta czysta + sekunda wielka

septyma mała

7

kwinta czysta + tercja mała

lub kwinta zmniejszona + tercja wielka

septyma wielka

7<

kwinta czysta + tercja wielka

oktawa czysta

8

kwinta czysta + kwarta czysta

lub kwinta zmniejszona + kwarta zwiększona

nona mała

9>

oktawa (czysta) + sekunda mała

nona wielka

9

oktawa + sekunda wielka

decyma mała

10>

oktawa + tercja mała

decyma wielka

10

oktawa + tercja wielka

undecyma mała

11

oktawa + kwarta czysta

undecyma wielka

11<

oktawa + kwarta zwiększona

duodecyma mała

12>

oktawa + kwinta zmniejszona

duodecyma wielka

12

oktawa + kwinta czysta

tercdecyma mała

13>

oktawa + seksta mała

tercdecyma wielka

13

oktawa + seksta wielka

kwartdecyma mała

14

oktawa + septyma mała

kwartdecyma wielka

14<

oktawa + septyma wielka

kwintdecyma czysta

15

oktawa + oktawa





Kwarta zwiększona – tryton (gr. tritonos ‘złożony z trzech tonów’). Z czasem objęto tą nazwą także kwintę zmniejszoną.

  • w muzyce średniowiecznej nie wolno było używać postępu melodycznego o ten interwał (zwano to diabolus in musica – ‘diabłem w muzyce’)


Szereg zasadniczy – dźwięki odpowiadające białym klawiszom na fortepianie (a więc gamy C).




PRZEWROTY INTERWAŁÓWEdytuj

Jeżeli w danym interwale przeniesiemy dolny dźwięk o oktawę wyżej, pozostawiając górny dźwięk w miejscu, lub też na odwrót – dolny dźwięk pozostawimy w miejscu, a górny przeniesiemy o oktawę niżej, otrzymamy tzw. przewrót interwału.



Przykład:



Przewrót - przykład






Interwały czyste dają w przewrocie też interwały czyste, małe dają wielkie, wielkie – małe, zmniejszone dają zwiększone i na odwrót.



Przewroty mogą być pomocne przy tworzeniu, względnie rozplanowaniu większych lub trudniejszych interwałów.




INTERWAŁ MELODYCZNY I HARMONICZNYEdytuj

Interwał melodyczny tworzą dwa dźwięki następujące po sobie (jeden po drugim – jak w melodii).



Interwał harmoniczny tworzą dwa dźwięki wykonane równocześnie.



Prymę harmoniczną pisze się zwykle w następujący sposób:

  • jeśli prymę tworzą dwie całe nuty – piszemy obok siebie;
  • jeśli prymę tworzą dwie nuty z ogonkiem równej wartości – piszemy jedną nutę dla obu głosów; ogonek górny odnosi się do głosu górnego – po prawej stronie, ogonek w dół po lewej – do głosu dolnego;
  • jeśli prymę tworzą nuty różnej wartości – piszemy pierwszą nutę mniejszej wartości, a następnie nutę o większej wartości;
  • dla ćwierćnuty i nuty o mniejszej wartości (bez kropki) – piszemy jedną główkę i dwa ogonki z odpowiednim wiązaniem dla wartości mniejszych.


Nie należy mylić interwału melodycznego prymu z unisonem.

Linki zewnętrzne:Edytuj

Wikipedia - http://pl.wikipedia.org/wiki/Muzyka

Budowa interwałów muzycznych

Piosenki do rozpoznawania interwałów muzycznych

Czym jest interwał muzyczny z przykładami audio

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.